Boekpresentatie Herman Philipse

Boekpresentatie Herman Philipse
27 apr
2012
Nieuws

Herman Philipse verdedigde afgelopen vrijdag, in de Lutherse kerk te Utrecht, zijn onlangs verschenen boek: God in the Age of Science. Uit de opzet van deze boekpresentatie sprak de nodige ambitie: er waren maar liefst vijf deskundigen uitgenodigd om hun oordeel uit te spreken over het werk van Philipse. Men kan zich afvragen of deze opzet gelukkig is. Immers, hoe meer sprekers men uitnodigt, hoe minder men ze kan laten zeggen? Anderzijds, het maakt een debat wel zeer levendig.

Procedure

Philipse zelf was de eerste spreker. In de heldere betoogtrant die zo kenmerkend is voor deze universiteitshoogleraar legde hij uit wat de eigenlijke vraag is die in zijn studie wordt beantwoord. Als men de waarheid serieus neemt en als men goed onderlegd is, kán men dan in God geloven? Mag men deze religieuze overtuiging aanvaarden als men deze niet in voldoende mate kan onderbouwen?

Om deze vraag stelselmatig te kunnen beantwoorden gebruikt Philipse in zijn boek een procedure die hem in staat stelt om de antwoorden van de deskundigen één voor één te elimineren. Als uiteindelijk blijkt dat men redelijkerwijs niet kán weten dat God bestaat, dan is het geloof in God ‘onredelijk’ en ‘onverantwoord’. Philipse meent dat elke gelovige de slotsom van zijn werk zou dienen te aanvaarden.

De laatste spreker op de bijeenkomst, dr. Boudewijn de Bruin, prees de deskundige en scherpzinnige wijze waarop Philipse zijn
vraagstuk uitwerkt. Volgens dr. de Bruin is dit nieuwe boek van Philipse een overtuigend bewijs van het grote vakmanschap waarover Nederlands bekendste filosoof beschikt.

Dat het vakmanschap van Philipse buiten kijf staat bleek impliciet ook uit de voordrachten van de andere sprekers: niemand probeerde zwakke plekken in het algemene betoog aan te wijzen. De kritiek richtte zich voornamelijk op de algehele opzet, de randvoorwaarden en de uitgangspunten van de studie.

Duif

Marcel Sarot hield een zeer indrukwekkende, bijna hartstochtelijke voordracht waarin hij zich keerde tegen de alles-verstikkende systematische wijze waarop Philipse theologische vraagstukken bejegent. Bovendien maakte hij Philipse het verwijt dat deze de theologische vraagstukken die in de studie ter sprake komen niet serieus lijkt te nemen: er wordt niet verwezen naar de beste vakliteratuur op het gebied van de theologie, zodat de nodige verfijningen en afzwakkingen Philipse lijken te ontgaan. Philipse heeft geen affiniteit met zijn onderwerp. Prachtig was tenslotte prof. Sarots duiding van de afbeelding op het stofomslag van Philipses boek: de duif die sterft in de handen van de wetenschapper is niets meer of minder dan de heilige geest zelf… -De voordracht van prof. Sarot werd tegen het einde ruw onderbroken omdat zijn ‘spreektijd’ op was. Dat was symbolisch voor het betoog van Sarot: de kwetsbare waarheid van de theologie verstikt in regeldrift...

Prof. van den Brom merkte op dat het merkwaardig is dat Philipse het werk van een beroemde godsdienstfilosoof, de onlangs overleden John Hick, niet uitgebreid bespreekt. Hick heeft laten zien dat er één onderliggend model is voor de vele, zo op het oog zeer diverse religies. Hiermee zou één van Philipses bezwaren tegen de godsdiensten, namelijk dat deze onderling enorm verschillen, niet langer geldig zijn. Een ander punt dat van den Brom naar voren bracht is dat mensen hun bestaan beleven alsof het een samenhangend verhaal is, een raamwerk, waarbinnen alle handelingen en opvattingen betekenis krijgen. Een gelovige leeft in een andere wereld dan iemand die niet gelooft. Helaas kreeg ook prof. van den Brom te weinig spreektijd.

Onverklaarbaar

De voordracht van dr. James McAllister was, net als de andere voordrachten, eigenlijk een héle middag waard. Dr. McAllister, wetenschapsfilosoof, betoogde dat men religie eenvoudigweg nog niet kan afschrijven- althans, als men meent dat religie, net als wetenschap, verklaringen kan verschaffen voor bepaalde verschijnselen. Er zijn tenminste vier zaken die niet kunnen worden verklaard door wetenschap: het ontstaan van het universum, het ontstaan van leven, het bewustzijn en het feit dat mensen over normen en waarden beschikken. Het is natuurlijk de vraag of er goede religieuze verklaringen zijn/zullen worden gegeven voor deze zaken, maar dát men er religieuze verklaringen voor kan geven staat buiten kijf.

Gijsbert van den Brink betoogde dat het weinig zin heeft om van mensen te eisen dat zij zich voegen naar de eisen die Philipse stelt aan ‘volstrekt redelijke’ wezens. Waarom zouden mensen hun beslissingen moeten baseren op de strenge, rationele verhandelingen van de deskundigen, als deze deskundigen elkaar eindeloos blijven tegenspreken? Rationele benaderingen leiden niet tot bruikbare oplossingen. Philipses strenge criterium van redelijkheid schiet zijn doel voorbij.

Alhoewel het spijtig is dat niet elke spreker de kans gekregen heeft om zijn betoog in alle rust te mogen voltooien (blijft een heikel punt bij zulke ‘presentaties’) en Philipse wellicht niet de kans heeft gekregen om zich in lengte te verdedigen was het werkelijk een waardevolle, levendige en geslaagde boekpresentatie. Ik beschik echter niet over een rationele procedure om u van de waarheid van mijn overtuiging te overtuigen: u dient daarom te twijfelen aan mijn oordeel.

Reacties mogelijk gemaakt door CComment

Uitgebreid zoeken

Categorie
Tag
Auteur
Tekst

Laatste reacties

  • Ronald V. zei Naar deze reactie >>>
    Zucht, diepe zucht. 

    Beweren dat er contradictoire feiten zouden kunnen bestaan, is onzin in het kwadraat. Iets bestaat of bestaat niet... 12-11-2018 21:15
  • Piet S. zei Naar deze reactie >>>
    Lieven,

    [dan horen daar toch ook de schrijvers van de bijbel bij, dat waren toch ook maar mensen hé?]

    Inderdaad, maar dat probleem wordt opgelost door het dogma dat de Bijbelschrijvers door God zijn geïnspireerd en omdat God niet... 12-11-2018 20:55
  • Bert Morriën zei Naar deze reactie >>>
    Simon, Jan,

    Ik meen mij wat meer bescheiden op te stellen dan Ronald V. want ik laat een absurde wereld buiten beschouwing omdat ik daar... 12-11-2018 20:45
  • Bert Morriën zei Naar deze reactie >>>
    Jan,

    Gelukkig bind je wat in want of iemand zijn eigen perceptie gelijk heeft gaat verder niemand wat aan. Dat is wat anders dan de... 12-11-2018 20:28
  • Chris,

    er zit een veralgemenend zinnetje in dat heel het pleidooi ongeloofwaardig maakt: "want alle mensen zijn uit zichzelven leugenaars... 12-11-2018 19:53
  • Bert Morriën zei Naar deze reactie >>>
    Piet S.,

    Vrees niet, het is slechts een oprisping van iemand die het ook niet wist maar het niet kon laten om daar toch iets met... 12-11-2018 19:45