Bij wie ligt de bewijslast?

Bij wie ligt de bewijslast?
22 dec
2014

Vaak wordt door atheïsten beweerd dat in een argumentatief debat over de vraag of God bestaat atheïsme de uitgangspositie moet zijn. We dienen ervan uit te gaan dat God niet bestaat, totdat we goede argumenten hebben om het tegendeel aan te nemen. Want, zo is de gedachte, het is de theïst die stelling neemt, namelijk dat God bestaat. En wie stelt, dient met argumenten te komen. De bewijslast ligt volgens deze atheïsten dus volledig bij de theïsten.

Deze opvatting houdt echter geen stand. De atheïst neemt namelijk eveneens stelling. Men meent immers dat God niet bestaat. En hiervoor zal in een argumentatief debat net zo goed geargumenteerd moeten worden. Atheïsten werpen hierop vaak tegen dat er een belangrijk verschil bestaat tussen de stelling van de theïst en de stelling van de atheïst. De stelling van de theïst is bevestigend (God bestaat) en die van de atheïst is “slechts” ontkennend (God bestaat niet). Daarom zou de bewijslast in het debat alsnog bij de theïst liggen. We hoeven toch ook niet te argumenteren voor de bewering dat er in het universum géén grote blauwe stenen kubus met daarin precies 1000 even grote gaten rondzweeft?

Deze tegenwerping is allesbehalve overtuigend. Waarom zou je voor ontkenningen geen argumenten hoeven te geven? Wie beweert dat er géén oneindig veel priemgetallen bestaan zal toch echt met een argument moeten komen. Ik laat deze discussie echter rusten omdat er een uitstekende reden is om te denken dat atheïsme eveneens een bevestigende stellingname is, zodat de tegenwerping hoe dan ook faalt.

Atomisme en causalisme

We kunnen namelijk goede argumenten geven voor het bestaan van een eerste oorzaak van de wereld. Een eerste oorzaak van de wereld is iets dat zelf onveroorzaakt is en dat de directe of indirecte oorzaak is van alles erbuiten. Gegeven het bestaan van een eerste oorzaak komt theïsme neer op de stelling dat de eerste oorzaak een bewust wezen is, terwijl atheïsme dan neerkomt op de stelling dat de eerste oorzaak bestaat uit onbewuste materie. Volgens de één is de grond van de wereld geest en volgens de ander is het stof. Beide stellingen zijn derhalve bevestigend en niet ontkennend. De situatie is dan ook netjes symmetrisch. En daarom kan de atheïst de bewijslast in een argumentatief debat niet eenzijdig bij de theïst neerleggen.

Maar zijn er dan goede argumenten voor het bestaan van een eerste oorzaak? Jazeker. In mijn proefschrift heb ik aan de vele bestaande argumenten voor een eerste oorzaak enkele argumenten toegevoegd. Belangrijk voor één daarvan is het atomisme: alles wat bestaat is uiteindelijk opgebouwd uit fundamentele enkelvoudige bouwstenen (de atomen). Verder ga ik voor dat argument uit van causalisme: de wereld vormt een oorzakelijk geheel. Alle dingen zijn veroorzaakt en/of de oorzaak van iets anders. Atomisme en causalisme zijn filosofisch goed verdedigbaar en worden bovendien verondersteld, impliciet of expliciet, in onze beste fysische theorieën. Welnu, samen impliceren zij dat er een eerste oorzaak van de wereld is.

Som van atomen

De argumentatie verloopt in hoofdlijnen als volgt. Beschouw het geheel van alle veroorzaakte atomen. Filosofen spreken over de som van alle veroorzaakte atomen. Precies omdat deze som alle veroorzaakte atomen bevat, bestaan er buiten de som geen veroorzaakte atomen. De som is een object, net zoals ieder afzonderlijk veroorzaakt atoom een object is. Dit betekent dat volgens het causalisme de som veroorzaakt moet zijn door iets anders en/of zelf de oorzaak moet zijn van iets anders.

Nu kan de som zelf niet de oorzaak zijn van iets anders. Waarom niet? Welnu, stel dat die som iets anders veroorzaakt. In dat geval bestaat er buiten deze som een object dat door de som is veroorzaakt. Dat object bestaat volgens het atomisme uit atomen. Er bestaan dan dus één of meerdere veroorzaakte atomen buiten de som van alle veroorzaakte atomen. En dit is onmogelijk. Want die som bevat zoals gezegd per definitie alle veroorzaakte atomen. De som kan dus niet de oorzaak zijn van iets anders. Volgens het causalisme moet de som daarom zelf veroorzaakt zijn door iets anders. Er is dus een oorzaak van de som.

Onveroorzaakte oorzaak

De oorzaak van de som kan niet veroorzaakt zijn. Waarom niet? Welnu, als de oorzaak van de som zelf veroorzaakt is, dan bestaat deze oorzaak, die volgens het atomisme is opgebouwd uit atomen, uit één of meerdere veroorzaakte atomen. Maar dan volgt opnieuw dat er één of meerdere veroorzaakte atomen buiten de som van alle veroorzaakte atomen bestaan, wat dus onmogelijk is. De oorzaak van de som van alle veroorzaakte atomen is dus zelf niet door iets anders veroorzaakt. De oorzaak van de som is dus onveroorzaakt. Bovendien is de oorzaak van de som van alle veroorzaakte atomen eveneens de directe of indirecte oorzaak van al het veroorzaakte. Alles wat bestaat is volgens het atomisme immers uit atomen opgebouwd.

Kortom, de oorzaak van de som van alle veroorzaakte atomen is de eerste oorzaak van de wereld. Is zij geest of stof? Is theïsme of atheïsme adequaat? Daarover kan een argumentatief debat gevoerd worden. Maar dan is het dus, zelfs als je voor een ontkenning niet zou hoeven argumenteren, vanwege de symmetrie van beiden opvattingen niet mogelijk om de bewijslast eenzijdig bij de theïst neer te leggen.

 

Reacties mogelijk gemaakt door CComment

Uitgebreid zoeken

Categorie
Tag
Auteur
Tekst

Laatste reacties

  • Edward

    Waarom zou ik accepteren dat 22 weken een acceptabele norm is terwijl jij je door de  christelijk  ( maar ook liberaal Thorbecke )... 21-01-2020 10:12
  • @Egbert
    Ik heb gewoon proberen uit te leggen waarom ik vind dat het kwade reeds zit in kwade gedachten. Dus dat wie overspel of echtbreuk... 21-01-2020 08:00
  • @Lieven: [Ja Egbert, ik weet dat dat citaat in de Bijbel staat en daarom heb ik het ook gebruikt omdat ik daar het in wezen mee eens ben.]

    We worden het maar niet eens he, dergelijk gedachten zijn m.i. heel menselijk maar gedachten fluctueren nogal sterk merk je wel... 20-01-2020 23:21
  • @Lieven: ik denk ook dat de mensen destijds gewoonweg ook niet beter wisten met de traditionele rolpatronen welke toentertijd nog sterk in... 20-01-2020 23:09
  • Benedict Broere zei Naar deze reactie >>>
    Edward -- Het waren christenen die zich er zeer voor hebben ingespannen dat de slavernij werd afgeschaft. Dat proces van afschaffen heeft... 20-01-2020 22:49
  • Edward Apcar zei Naar deze reactie >>>
    @Andre 15-01-2020 10:25

    Een beetje laat, maar ik wil je het antwoord toch niet schuldig blijven.

    Jij stelt: “Ja wanneer is een mens een... 20-01-2020 21:58